Lắp đặt măng xông quang ngoài trời đạt chuẩn gồm sáu việc theo thứ tự: dựng lều che, mở măng xông, tuốt và cố định cáp, hàn và xếp sợi vào khay, làm kín cổng cáp, đóng nắp rồi kiểm tra kín trước khi treo hoặc đặt xuống hố. Điều quyết định măng xông sống được vài năm hay ngấm nước sau mùa mưa đầu tiên là bước làm kín cổng cáp và siết lại sau khi đóng nắp, không phải bước hàn. Bài dành cho kỹ thuật viên FTTH lắp măng xông mũ chụp (dome) và nằm ngang (inline) trên cột, tường hoặc hố ga, gồm vật tư, sơ đồ đấu nối, 6 bước, bảng lỗi và checklist nghiệm thu.

Tổng quan nhanh

Độ khó: trung bình. Hàn quang đã quen thì khó nhất là làm kín và thao tác trên cột.
Kết quả cần đạt: cổng cáp kín, sợi không gập trong khay, nhãn ghi rõ hai đầu, tổn hao từng mối hàn trong ngưỡng hợp đồng.

Lắp măng xông mũ chụp và măng xông nằm ngang khác nhau ở điểm nào?

Măng xông mũ chụp (dome) có mọi cổng cáp ở đế, nắp chụp từ trên xuống; măng xông nằm ngang (inline) có cổng ở hai đầu, cáp vào một phía và ra phía đối diện. Vì vậy thứ tự luồn cáp, cách treo và chỗ chừa cáp dư của hai kiểu khác nhau. Việc chọn kiểu, số sợi thuộc bước thiết kế; bài này chỉ lo phần lắp.

Măng xông mũ chụp cáp quang 24FO chuôi vặn 2 cổng vào 2 cổng ra — Hướng dẫn lắp đặt măng xông quang ngoài trời và làm kín (mũ chụp, nằm ngang) 19

Măng xông quang mũ chụp thường lắp ở điểm rẽ nhánh trên cột, cáp đi vào từ phía dưới. Măng xông quang nằm ngang hợp với mối nối thẳng giữa hai đoạn cáp trong hố ga hoặc treo dọc tuyến.

Điểm thuê bao ít sợi thường dùng măng xông quang mini FTTH, vẫn làm kín theo đủ các bước bên dưới. Cách làm kín cổng cáp tùy model: măng xông nằm ngang GJS-H007 của Spring Optical làm kín cơ khí (gioăng, nút bịt, băng quấn), còn dome GJS-D010 dùng ống co nhiệt ở cổng cáp. Đọc đúng tài liệu của măng xông đang lắp trước khi ra công trình.

Lắp đặt măng xông quang cần chuẩn bị vật tư và dụng cụ gì?

Trước khi lên cột hay xuống hố ga, chuẩn bị đủ ba nhóm: vật tư làm kín (nút bịt, băng, ống co nhiệt), dụng cụ tuốt và hàn, và dụng cụ an toàn trên cao. Danh sách dưới tính cho một măng xông.

Khay hàn nối cáp quang 24FO dùng cho măng xông và hộp phối quang — Hướng dẫn lắp đặt măng xông quang ngoài trời và làm kín (mũ chụp, nằm ngang) 20

Vật tư:

Măng xông đúng kiểu, đúng dung lượng (ví dụ măng xông quang 48fo cho tuyến nhiều sợi), kiểm đủ nắp, đế, gioăng, khay hàn theo phiếu đóng gói.
Ống co nhiệt hàn quang: số lượng bằng số mối hàn, cộng khoảng 10% dự phòng.
Nút bịt cổng thừa và băng quấn làm kín (đi kèm măng xông): đủ cho mọi cổng không dùng.
Túi hút ẩm (nếu có), nhãn cáp, bút lông dầu, dây rút nylon.
Móc treo, thanh treo, đai thép hoặc bộ treo cột theo măng xông. Xem phụ kiện treo cáp quang ngoài trời để chọn đúng loại.

Dụng cụ:

Máy hàn quang đã sạc đầy pin, kèm bộ vệ sinh V-groove.
Dụng cụ tuốt vỏ cáp, kìm cắt sợi gia cường, dao cắt sợi, kìm tuốt sợi: 1 bộ.
Cồn tinh khiết từ 99%, giấy lau không xơ.
Khò đúng loại hãng quy định (nếu măng xông co nhiệt).
Cờ lê hoặc mỏ lết đúng cỡ bu lông của măng xông, cờ lê nhựa nếu hãng đi kèm.
Lều che gió mưa, bạt trải.
Power meter và nguồn sáng, hoặc OTDR, để nghiệm thu.

Đồ bảo hộ trên cao: dây an toàn, mũ, găng, kính. Làm việc dưới hố ga cần quạt thông gió và người trông phía trên.

Cảnh báo an toàn: không nhìn thẳng vào đầu sợi đang phát tín hiệu; gom mảnh sợi vụn vào hộp đựng. Cột có đường điện chung thì giữ khoảng cách an toàn, không chạm lớp giáp kim loại của cáp khi chưa kiểm tra điện áp.

Sơ đồ đấu nối bên trong măng xông quang trông như thế nào?

Bên trong măng xông, mỗi sợi đi theo một chiều: từ cáp vào, qua điểm cố định sợi gia cường, đến khay hàn, hàn với sợi của cáp đối diện, rồi ra cáp kia. Sơ đồ càng rõ thì khâu bảo trì sau này càng nhanh.

Bước dòng sợi	Vị trí trong măng xông	Việc phải kiểm
1. Cáp A vào cổng	Cổng cáp, có gioăng hoặc ống co nhiệt	Cáp được làm sạch, cổng kín
2. Cố định sợi gia cường	Kẹp hoặc đai cố định cáp	Cáp không bị kéo xoay
3. Tuốt vỏ, tách ống đệm	Vùng đế, trước khay	Sợi không bị gập
4. Lên khay hàn	Khay số 1, 2…	Vòng sợi thừa đủ lớn
5. Hàn với sợi của cáp B, bọc ống co nhiệt	Rãnh giữ ống co nhiệt trên khay	Mối hàn tổn hao đạt
6. Cáp B ra cổng đối diện (nằm ngang) hoặc cổng khác (mũ chụp)	Cổng cáp thứ hai	Cổng kín, nhãn đúng

Ghi lại tên tuyến, hướng cáp A và B, màu ống đệm nào hàn với màu nào và số khay để dùng khi bảo trì.

Bước 1: dựng lều che và mở măng xông như thế nào?

Dựng lều che gió mưa quanh vị trí làm việc, dọn mặt bằng, kiểm tra đủ phụ kiện rồi mới mở nắp. Tài liệu Spring Optical cho GJS-H007 và GJS-D007 đều ghi dựng lều khi thời tiết xấu để chống nước, bụi.

Chọn vị trí làm việc ổn định, dựng lều, trải bạt; đặt dụng cụ vào khay có thành để khỏi rơi xuống hố.
Kiểm tra phụ kiện theo phiếu đóng gói. Thiếu nút bịt hay gioăng là dừng lại, không làm tạm.
Mở măng xông: nới bu lông hoặc đai nắp, mở hệ khóa, nhấc nắp ra khỏi đế. Với măng xông gel, kiểm tra miếng gel còn sạch, chưa dính cát bụi.

Mẹo thực địa: hố ga sau mưa thường đọng nước. Bơm hết nước, lau thành hố, quạt thông thoáng rồi mới mở măng xông, vì mở trong hơi ẩm là đưa nước vào ngay từ đầu.

Bước 2: tuốt cáp và cố định cáp vào măng xông ra sao?

Đo và đánh dấu chiều dài tuốt theo bản vẽ hãng, tuốt vỏ cáp từng đoạn, làm sạch ống đệm, rồi cố định sợi gia cường vào điểm kẹp của măng xông trước khi động đến sợi quang. Cố định sai là cáp xoay hoặc bị kéo khi gió lay cột, làm mối hàn căng và đứt sau vài tháng.

Đánh dấu điểm tuốt theo bản vẽ của đúng măng xông, chừa đủ chiều dài để cuộn và hàn (tài liệu GJS-H007 chia thành đoạn sợi bọc từ điểm cố định đến khay và đoạn sợi trần để cuộn).
Tuốt vỏ bằng dao cắt vòng và dụng cụ tuốt. Khó tuốt cả đoạn thì tuốt từng đoạn để khỏi làm gãy ống đệm bên trong (theo tài liệu GJS-D010).
Quấn băng cách điện quanh vỏ cáp tại điểm vào, lấy sạch dầu đệm hoặc keo chống nước của cáp bằng giấy lau.
Chừa sợi gia cường theo bản vẽ rồi cắt phần thừa: GJS-H007 ghi 40 mm, GJS-D007 50 mm, GJS-D010 70 mm.
Luồn cáp qua cổng chọn sao cho dễ hàn và dễ làm kín (GJS-D010); cổng không dùng giữ nguyên nút bịt.
Cố định sợi gia cường vào kẹp hoặc đai. Siết ốc bằng cờ lê nhựa trước, cờ lê kim loại sau (tài liệu GJS-H007).
Cáp có lớp giáp kim loại hoặc dây gia cường kim loại: nối đất theo đúng bản vẽ hãng và quy định công trình.

Tuốt cáp quá tay là lỗi tốn công nhất vì sợi đã cắt ngắn không nối dài lại được: thà chừa thừa còn hơn thiếu.

Bước 3: làm kín cổng cáp bằng gioăng, băng quấn hoặc ống co nhiệt thế nào?

Làm sạch và xước nhẹ vỏ cáp tại điểm vào, quấn băng làm kín nếu cáp nhỏ hơn cổng, bịt hết cổng thừa, rồi nung ống co nhiệt đều quanh cáp nếu măng xông dùng co nhiệt. Bước này quyết định độ kín của cả măng xông, nên làm chậm và kiểm kỹ.

Cáp nhỏ hơn cổng: quấn lượng băng làm kín vừa đủ để đường kính cáp khớp với cổng. Trước khi quấn, tài liệu GJS-H007 yêu cầu làm xước và lau sạch vỏ cáp để băng bám chắc.
Cổng thừa: bịt bằng nút đúng loại (GJS-H007).
Co nhiệt: luồn ống co nhiệt qua cáp, đẩy sát gốc cổng, nung đều quanh cáp để tránh bọt khí và chỗ hở (GJS-D010). Dùng đúng loại khò hãng ghi; hãng cấm lửa trần thì chỉ dùng khò gió nóng.
Gel: kiểm tra khối gel sạch, đặt đúng chiều, khép kín quanh cáp, không dính cát bụi; làm theo tài liệu hãng.
Túi hút ẩm: nếu có, đặt vào măng xông trước khi đóng để làm khô không khí bên trong (GJS-D007).

Cảnh báo: nung quá lâu làm chảy vỏ cáp, nung thiếu thì ống chưa bám kín. Nung từng vòng đều tay, quan sát ống co ôm sát cáp hết chiều dài rồi mới chuyển sang cổng khác.

Bước 4: hàn quang và xếp sợi vào khay như thế nào để không gập sợi?

Hàn từng sợi theo sơ đồ đã ghi, bọc ống co nhiệt, đặt vào rãnh khay, cuộn sợi thừa thành vòng đường kính từ 80 mm trở lên. Các tài liệu mẫu Spring Optical GJS-D007 và D010 cùng ghi mức này. Vòng sợi nhỏ hơn làm sợi gập và tăng suy hao.

Chuẩn bị sợi theo quy trình hàn: tuốt, lau cồn, cắt. Chi tiết nằm ở bài quy trình hàn cáp quang chuẩn kỹ thuật.
Hàn theo thứ tự màu đã ghi. Ống đệm số 1 hàn với ống đệm số 1, sợi xanh với xanh.
Bọc ống co nhiệt vào mối hàn, nung trong lò máy hàn.
Đặt ống co nhiệt vào rãnh khay, mối hàn nằm giữa ống.
Cuộn sợi thừa quanh khay theo chiều rãnh, không bẻ gập. Vòng sợi lớn hơn bán kính cong tối thiểu của sợi. Xem bán kính uốn cáp quang là gì.
Cố định sợi bọc vào khay bằng dây rút nylon, siết vừa tay để không ép sợi.
Xếp khay vào đế, đánh số khay rõ ràng. Cần thêm khay thì xem khay hàn quang đúng khớp măng xông.

Mẹo thực địa: gió cuốn bụi vào khay là nguyên nhân hàn kém ngoài trời. Hàn xong khay nào đậy khay đó; gió mạnh thì dừng.

Bước 5: đóng nắp, siết lại và kiểm tra kín như thế nào?

Kiểm tra lần cuối dây rút, nút bịt và bề mặt gioăng, đặt nắp lên đế, siết hệ khóa đều, rồi siết lại sau khoảng 5 phút. Tài liệu GJS-H007 ghi rõ hai điều cần nhớ: siết lại sau 5 phút và không siết quá tay.

Soát lần cuối: dây rút, nút bịt cổng thừa, ống co nhiệt, khay đã khóa.
Lau sạch bề mặt gioăng, không để dính cát; gioăng bẩn hoặc lệch là nguyên nhân rỉ nước thường gặp.
Đặt nắp lên đế đúng chiều. Lắp bu lông định vị hoặc đai khóa theo hướng dẫn.
Siết đều các bu lông theo vòng chéo, không siết một phía.
Chờ khoảng 5 phút rồi siết lại bu lông (tài liệu GJS-H007). Không siết quá tay vì làm biến dạng gioăng.
Kiểm tra kín nếu măng xông có van thử áp: dome GJS-D010 của Spring Optical kèm bộ van để bơm khí kiểm tra áp suất và độ kín. Giá trị áp suất, thời gian giữ lấy theo tài liệu của đúng măng xông, không tự đặt.
Không có van thử: kiểm tra bằng mắt đường mép nắp, cổng cáp, nút bịt, ống co nhiệt; sau vài ngày kiểm lại xem có đọng nước hay không.

Tham khảo: trang kỹ thuật GJS-H007 ghi tiêu chí thử của nhà máy: bơm 100 kPa (±5 kPa), ngâm nước 15 phút không bọt khí, áp suất giữ nguyên 24 giờ. Đó là bài thử xuất xưởng của riêng model này, không phải bài thử công trường.

Bước 6: treo hoặc đặt măng xông mũ chụp và nằm ngang đúng cách ra sao?

Cố định măng xông lên cột bằng bộ đai và móc treo, lên tường bằng giá bắt vít, hoặc đặt cố định trong hố ga theo bản vẽ hãng. Chừa một vòng cáp dư hai phía để sau này hạ xuống mở lại được và cáp không căng kéo vào cổng.

Treo cột: cố định giá đỡ hoặc đai vào cột trước, rồi treo măng xông lên. Tài liệu mẫu GJS-D007 ghi dùng đai kim loại và thanh ngang gắn lên cột.
Treo tường: bắt giá lên tường bằng bu lông (M8 theo tài liệu GJS-D007), sau đó treo măng xông lên giá.
Hố ga: cố định măng xông theo bản vẽ, không để nằm dưới đáy đọng nước.
Đường cáp: cáp treo dọc tuyến cần kẹp siết và phụ kiện đi kèm, xem kẹp siết cáp tension clamp và cáp quang treo là gì.
Nhãn: dán nhãn tên tuyến, số măng xông, hướng cáp trên măng xông và cáp hai phía.

Đo kiểm nghiệm thu măng xông quang gồm những gì và ngưỡng đạt là bao nhiêu?

Nghiệm thu bằng power meter cộng nguồn sáng, hoặc OTDR, trên cả tuyến đi qua măng xông, rồi so với ngưỡng hợp đồng. Mốc tham chiếu theo TIA-568 là không quá 0,3 dB cho một mối hàn. Hợp đồng dự án có thể yêu cầu chặt hơn thì ưu tiên theo hợp đồng.

Đo OTDR theo hai chiều. Đọc từng mối hàn trong măng xông, tìm mối có tổn hao cao hơn mốc. Cách đọc xem bài cách đọc trace OTDR.
Đo tổng suy hao tuyến bằng power meter và nguồn sáng, so với quỹ suy hao thiết kế của tuyến.
Mối nào vượt ngưỡng thì hàn lại, không bỏ qua vì “tổng vẫn đạt”.
Đo lại sau khi đóng nắp: sợi bị ép khi đóng nắp chỉ lộ ra lúc này.
Lưu hồ sơ: bản đo từng sợi, ảnh bên trong trước khi đóng, ảnh nhãn và vị trí lắp.

Lỗi lắp đặt măng xông quang thường gặp và cách khắc phục tại chỗ là gì?

Lỗi hay gặp nhất là nước vào qua cổng cáp, sợi gập trong khay, siết quá tay hoặc thiếu lực siết, và quên dán nhãn. Bảng dưới gom dấu hiệu và cách chữa tại chỗ.

Lỗi	Dấu hiệu	Cách khắc phục tại chỗ
Nước vào măng xông	Đọng nước hoặc hơi ẩm trong đế; tổn hao tăng theo mùa mưa	Mở lại, lau khô, thay túi hút ẩm, làm lại cổng cáp: làm sạch vỏ cáp, quấn lại băng, thay ống co nhiệt hoặc gel nếu cần
Siết quá tay	Gioăng biến dạng, nắp cong, rỉ nước ở mép	Mở nắp, thay gioăng, siết đều lại và siết lần hai sau 5 phút
Sợi gập trong khay	Suy hao tăng, đo OTDR có điểm lõm	Mở khay, cuộn lại vòng lớn hơn, hàn lại nếu sợi tổn thương
Cáp bị căng kéo ở cổng	Gió lay làm cáp xoay, sợi gia cường lỏng	Cố định lại sợi gia cường, chừa vòng cáp dư hai bên
Không dán nhãn hai đầu	Bảo trì mất nhiều giờ dò tuyến	Bổ sung nhãn và sơ đồ ngay, ghi vào hồ sơ
Hàn sai thứ tự màu	Đầu xa không thông hoặc nhầm sợi	Kiểm tra thông tuyến bằng bút soi, hàn lại đúng thứ tự

Đọc thêm lỗi thi công cáp quang và 4 lưu ý khi thi công cáp quang ngoài trời.

Checklist nghiệm thu lắp đặt măng xông quang gồm những gì?

Măng xông được coi là xong khi cổng cáp kín, sợi cuộn đúng bán kính, nắp đã siết lại, mọi sợi đạt ngưỡng đo, nhãn đủ hai đầu và hồ sơ đã lưu. Thiếu một mục là chưa nghiệm thu.

Cáp cố định chắc, sợi gia cường siết đúng; cáp có giáp đã xử lý nối đất theo bản vẽ.
Mọi cổng cáp đã làm kín, cổng thừa đã bịt, túi hút ẩm đã đặt (nếu có).
Khay đánh số, vòng sợi đường kính từ 80 mm trở lên, dây rút không ép sợi.
Gioăng sạch, nắp đúng chiều, đã siết lại sau khoảng 5 phút; đã thử kín (nếu có van).
OTDR hai chiều và power meter: mọi sợi trong ngưỡng hợp đồng, đo lại sau khi đóng nắp.
Nhãn tuyến, số măng xông, hướng cáp ở cả hai phía; hồ sơ đo và ảnh đã lưu.

Câu hỏi thường gặp

Măng xông quang có cần nối đất không?

Cáp có lớp giáp hoặc dây gia cường kim loại phải xử lý nối đất theo bản vẽ hãng và quy định công trình. Tài liệu GJS-H007 mô tả phần kim loại của cáp đảm nhiệm truyền dẫn điện, nối đất và ngắt.

Dùng khò loại nào để co nhiệt cổng cáp?

Dùng đúng loại khò mà tài liệu măng xông ghi và nung đều quanh cáp để tránh bọt khí. Hãng ghi cấm lửa trần thì chỉ dùng khò gió nóng.

Đóng nắp xong có mở lại để hàn thêm sợi được không?

Tùy măng xông. Loại làm kín cơ khí như GJS-H007 dùng gioăng thay được; loại co nhiệt thường phải thay ống co nhiệt ở cổng đã mở. Mở lại xong phải kiểm tra kín và đo lại như lần đầu.