Nghiệm thu tuyến cáp quang là quy trình đo và ghi nhận các thông số của tuyến sau khi thi công và hàn nối, để chứng minh tuyến đạt yêu cầu trước khi bàn giao. Quy trình gồm đo suy hao tổng bằng nguồn sáng và power meter, phân tích từng sự kiện bằng OTDR, test thông tuyến và lập hồ sơ, với ngưỡng đạt lấy từ thiết kế hoặc hợp đồng chứ không có số chung.
Nghiệm thu tuyến cáp quang là gì và khi nào cần thực hiện?
Nghiệm thu tuyến cáp quang là bước kiểm tra cuối sau khi kéo cáp, hàn nối và lắp đầu nối xong, trước khi bàn giao hoặc đưa tuyến vào vận hành. Mục đích là có số liệu đo thật để so với thiết kế, thay vì tin vào cảm giác “tín hiệu đã lên”.
Thời điểm điển hình là sau khi hoàn thành hàn nối và gắn đầu nối, khi tuyến chưa chạy dịch vụ. Đo sau khi đã chạy tín hiệu khó hơn vì phải ngắt tuyến, và lỗi phát hiện muộn tốn công sửa hơn. Nghiệm thu là mắt xích cuối của quy trình thi công cáp quang 7 bước, nên bài này chỉ đi sâu phần đo kiểm.
Phạm vi áp dụng rộng với mọi loại cáp quang từ tuyến FTTH, trục nội bộ tòa nhà đến tuyến liên tỉnh, chỉ khác nhau ở số sợi cần đo và mức chi tiết của hồ sơ.
Cần những thiết bị đo nào để nghiệm thu?
Có hai phương pháp đo chính: nguồn sáng ghép power meter (OLTS) cho số suy hao tổng, và OTDR cho đồ thị từng sự kiện theo chiều dài. Hai phương pháp bổ sung nhau, không thay thế nhau, và nhiều tiêu chuẩn cáp cấu trúc gọi chúng lần lượt là đo cấp 1 và cấp 2.
| Phương pháp | Thiết bị | Cho biết | Hạn chế |
|---|---|---|---|
| Đo suy hao tổng | Nguồn sáng + power meter quang | Suy hao cả tuyến (dB) | Không chỉ ra vị trí lỗi |
| Đo theo sự kiện | OTDR (kèm cuộn cáp dẫn) | Chiều dài, từng mối hàn, đầu nối, điểm đứt | Có vùng chết, số dB tổng chỉ để tham khảo |
| Kiểm tra nhanh | Bút soi quang VFL | Thông sợi, điểm đứt gần | Không cho ra số dB |
Tiêu chuẩn thường được tham chiếu cho phương pháp này gồm TIA-568.3 và ISO/IEC 14763-3. Mô tả từng nhóm máy đo nằm trong bài phân loại thiết bị đo quang cùng chuyên mục; nếu chưa chọn được máy, xem nên mua OTDR hay máy đo công suất quang. Các model power meter, VFL và OTDR mini hiện có tại TCNET xếp trong danh mục power meter quang.
Đo suy hao bằng power meter và nguồn sáng thực hiện thế nào?
Đo suy hao bằng power meter và nguồn sáng gồm ba bước: làm sạch và lấy mốc tham chiếu với dây nhảy chuẩn, nối vào tuyến cần đo, rồi đọc công suất ở đầu kia. Suy hao tuyến bằng công suất tham chiếu trừ công suất đo được, tính bằng dB.

- Vệ sinh đầu nối của dây nhảy, adapter và cổng thiết bị trước mỗi lần cắm.
- Chọn bước sóng cho cả nguồn sáng và power meter. Với sợi singlemode thường đo ở 1310 nm và 1550 nm.
- Lấy tham chiếu (set reference): nối nguồn sáng với power meter bằng dây nhảy chuẩn, ghi nhận mức làm mốc 0 dB.
- Đo tuyến: nối nguồn sáng ở một đầu tuyến, power meter ở đầu kia, đọc giá trị. Ghi lại cho từng sợi và từng bước sóng.
- Đo hai chiều nếu hồ sơ yêu cầu, rồi so với ngưỡng thiết kế.
Nếu đổi dây nhảy hoặc tắt máy giữa chừng, phải lấy lại tham chiếu, vì mốc cũ không còn đúng. Cách đọc và đổi giữa dBm với dB nằm trong bài cách đọc chỉ số dBm trên máy đo công suất quang.
Đọc kết quả OTDR để nghiệm thu như thế nào?
Trên màn hình OTDR, tuyến hiện thành một đường dốc xuống theo chiều dài, mỗi mối hàn là một bậc nhỏ, mỗi đầu nối là một bậc kèm đỉnh phản xạ. Khi nghiệm thu, bạn kiểm tra từng sự kiện có nằm trong mức cho phép và chiều dài đo có khớp bản vẽ không.

Bốn điểm cần kiểm khi đọc trace: chiều dài tổng so với thiết kế, suy hao từng mối hàn, suy hao và phản xạ từng đầu nối, và sự kiện bất thường như điểm bẻ cong hoặc điểm tăng suy hao đột ngột. Dùng cuộn cáp dẫn đầu tuyến để thấy được đầu nối đầu tiên, và nên đo từ hai chiều rồi lấy trung bình cho mối hàn để tránh sai lệch một chiều.
Cách nhận diện sự kiện trên đồ thị được hướng dẫn chi tiết ở cách đọc trace OTDR và nhận biết lỗi suy hao, còn nguyên lý máy ở bài OTDR là gì.
Ngưỡng suy hao chấp nhận được là bao nhiêu?
Ngưỡng suy hao chấp nhận được là một con số tính theo thiết kế của từng tuyến, gọi là quỹ suy hao (loss budget), không phải một số cố định cho mọi công trình. Tuyến đạt khi suy hao đo được nhỏ hơn hoặc bằng quỹ suy hao này.
Công thức: quỹ suy hao bằng suy hao sợi theo chiều dài, cộng suy hao các mối hàn, cộng suy hao các cặp đầu nối. Mỗi thành phần lấy theo giá trị cho phép trong thiết kế, hợp đồng hoặc tiêu chuẩn áp dụng.
| Thành phần | Cách tính | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Suy hao sợi | Chiều dài (km) × suy hao dB/km | 2 km × 0,4 = 0,8 dB |
| Mối hàn | Số mối × suy hao cho phép mỗi mối | 4 mối × 0,1 = 0,4 dB |
| Đầu nối | Số cặp × suy hao cho phép mỗi cặp | 2 cặp × 0,5 = 1,0 dB |
| Tổng quỹ suy hao | Cộng ba dòng trên | 2,2 dB |
Các con số trong bảng chỉ là giá trị giả định để minh họa cách tính, bạn cần thay bằng thông số của thiết kế hoặc tiêu chuẩn đang áp dụng cho công trình. Cách tính chi tiết nằm trong bài cách tính suy hao trên tuyến cáp quang.
Sau khi suy hao đạt thì test thông tuyến và tốc độ ra sao?
Sau khi suy hao đạt ngưỡng, kiểm tra thông tuyến để xác nhận đúng đầu sợi ở hai phía, rồi test tốc độ thực tế qua thiết bị truyền dẫn của hệ thống. Số đo quang đạt chưa chắc dịch vụ chạy tốt nếu nối nhầm sợi hoặc cấu hình thiết bị sai.
- Thông tuyến: dùng bút soi quang VFL hoặc tín hiệu từ nguồn sáng để xác nhận sợi nào nối với cổng nào. Xem bút soi quang VFL phát hiện điểm đứt.
- Tốc độ thực tế: chạy kiểm tra băng thông giữa hai đầu qua thiết bị thật (switch, converter, OLT/ONU) trong thời gian đủ để thấy mất gói nếu có.
- Ghi nhận: kết quả này đưa vào hồ sơ cùng số đo quang.
An toàn khi dùng nguồn sáng và VFL: không nhìn trực tiếp vào đầu sợi đang phát và không hướng đầu phát vào mắt người khác.
Hồ sơ nghiệm thu cần có những gì?
Hồ sơ nghiệm thu gồm sơ đồ tuyến, bảng kết quả đo từng sợi, file trace OTDR gốc, ảnh hiện trường và biên bản bàn giao có chữ ký. Hồ sơ đầy đủ giúp chủ đầu tư đối chiếu khi tuyến sinh sự cố sau này.
- Sơ đồ tuyến: điểm đầu, điểm cuối, vị trí măng xông và ODF, chiều dài từng đoạn.
- Bảng đo: từng sợi, từng bước sóng, suy hao đo được so với quỹ suy hao, kết quả đạt hay không đạt.
- File trace OTDR: lưu file gốc (thường định dạng .sor), không chỉ chụp màn hình, để người sau mở lại phân tích được.
- Ảnh hiện trường: măng xông, ODF, nhãn sợi.
- Biên bản bàn giao: ghi thiết bị đo dùng, ngày đo, người đo, người nhận.
Hợp đồng hoặc đơn vị giám sát có thể yêu cầu thêm hạng mục, nên xác nhận danh mục hồ sơ trước khi bắt đầu đo.
Lỗi thường gặp khi đo nghiệm thu và cách xử lý?
Ba lỗi hay gặp khi đo nghiệm thu là đầu nối bẩn, quên lấy tham chiếu và chọn sai bước sóng. Cả ba cho ra số liệu xấu giả, dễ dẫn đến sửa nhầm chỗ tốn công.
- Đầu nối bẩn: lau và soi lại đầu nối trước khi kết luận tuyến lỗi.
- Quên set reference: đổi dây nhảy hay khởi động lại máy là phải lấy tham chiếu lại.
- Sai bước sóng: nguồn sáng và power meter phải cùng bước sóng, và đúng với yêu cầu hồ sơ.
- Không dùng cuộn cáp dẫn với OTDR: mất hiển thị đầu nối đầu tiên của tuyến.
Khi kết quả vượt ngưỡng, khoanh vùng lỗi theo hướng dẫn trong bài đo suy hao không đạt chuẩn: cách khoanh vùng và xử lý sự cố, sau đó hàn lại hoặc thay đầu nối rồi đo lại toàn bộ.
Câu hỏi thường gặp về nghiệm thu tuyến cáp quang
Đo suy hao cáp quang mất bao lâu cho một tuyến?
Thời gian phụ thuộc số sợi, số bước sóng và số chiều đo, vì mỗi sợi đều phải đo riêng. Tuyến ít sợi đo nhanh hơn nhiều so với cáp trục nhiều sợi.
Power meter và OTDR khác nhau ở điểm nào, dùng cái nào là đủ?
Power meter ghép nguồn sáng cho số suy hao tổng, OTDR cho vị trí từng sự kiện. Nhiều hợp đồng chỉ cần số tổng, hợp đồng khác yêu cầu cả trace OTDR, nên xem yêu cầu trước khi chọn.
Suy hao vượt ngưỡng thì xử lý thế nào?
Dùng OTDR khoanh vùng sự kiện gây suy hao, rồi vệ sinh hoặc thay đầu nối, hàn lại mối nối lỗi và đo lại. Xem bài đo suy hao không đạt chuẩn ở phần trên.
Có bắt buộc phải có hồ sơ nghiệm thu không?
Tùy hợp đồng và chủ đầu tư, nhưng với công trình bàn giao nên luôn có, vì đó là căn cứ khi tuyến phát sinh sự cố.
Đo ở bước sóng nào là chuẩn?
Với sợi singlemode thường đo ở 1310 nm và 1550 nm, còn mạng PON có thêm các bước sóng riêng theo hệ thống. Xác nhận lại theo yêu cầu thiết kế của công trình.
Ai chịu trách nhiệm ký biên bản nghiệm thu?
Do hợp đồng quy định, thường gồm đại diện đơn vị thi công và đại diện chủ đầu tư hoặc đơn vị giám sát.
