Hướng dẫn bấm đầu mạng RJ45 chuẩn T568A và T568B

Bấm đầu mạng RJ45 chuẩn T568A hoặc T568B là xếp 8 lõi đồng theo đúng thứ tự màu của một trong hai kiểu đấu trong chuẩn ANSI/TIA-568, giữ phần tháo xoắn của mỗi cặp trong phạm vi 13 mm tính từ điểm đấu, rồi bấm một lần dứt khoát bằng kìm bấm. Điều kiện quan trọng nhất: cả hai chuẩn đều hợp lệ nhưng hai đầu của một dây phải dùng cùng một chuẩn, và toàn công trình phải thống nhất một chuẩn. Bài viết dành cho kỹ thuật viên mới vào nghề và đội thi công mạng LAN cần bấm dây đúng ngay lần đầu. Phần dưới có danh sách dụng cụ, bảng màu chân 1 đến 8, sơ đồ đấu nối, 7 bước bấm, cách test nghiệm thu và bảng lỗi thường gặp.

Cần chuẩn bị những gì trước khi bấm đầu RJ45?

Để bấm một sợi dây mạng hoàn chỉnh cần một đoạn cáp, hai đầu RJ45 đúng loại cáp, kìm bấm, dụng cụ tuốt vỏ, kéo hoặc kìm cắt, và một tester để kiểm tra. Mỗi thứ thiếu một món là phải dừng giữa chừng, nên kiểm đủ trước khi cắt cáp.

Đầu nối và kìm là hai món quyết định chất lượng mối bấm. TCNET có sẵn đầu mạng RJ45 Aptek cùng nhiều dòng kìm bấm; chọn đúng đầu theo hạng cáp và kiểu lõi là bước đầu tiên của việc bấm đúng.

Mẹo thực địa: bấm thử một đầu trên đoạn cáp thừa trước khi bấm hàng loạt. Kìm mòn hoặc cong ngạnh lộ ra ngay ở đầu thử: chấu đồng lún không đều, mà để đến lúc test cả trăm dây mới phát hiện thì mất cả buổi.

Chuẩn T568A và T568B khác nhau ở đâu?

T568A và T568B là hai thứ tự màu lõi cho đầu RJ45, khác nhau ở chỗ cặp xanh lá và cặp cam đổi chỗ cho nhau. Sáu vị trí còn lại giống hệt: cặp xanh dương ở chân 4 và 5, cặp nâu ở chân 7 và 8 giữ nguyên ở cả hai chuẩn.

Theo Fluke Networks (bài KA-04981), cả hai kiểu đấu đều được phép theo ANSI/TIA-568.2-D. Fluke nêu T568A là kiểu được ưu tiên vì tương thích với cách đấu USOC một cặp và hai cặp, và chính phủ Mỹ yêu cầu T568A cho công trình theo hợp đồng liên bang; T568B vẫn được phép và là kiểu được dùng rộng rãi hơn. Điểm cần nhớ khi thi công là tính nhất quán: màu phải khớp màu, sọc khớp sọc ở mọi điểm đấu, nếu không tín hiệu bị ảnh hưởng và việc dò lỗi sau này khó hơn nhiều.

Nên chọn chuẩn T568A hay T568B cho công trình?

Nên chọn theo hồ sơ thiết kế của công trình, và nếu công trình đã đấu sẵn patch panel hoặc ổ cắm theo kiểu nào thì bấm tiếp theo đúng kiểu đó. Nếu dự án mới không có yêu cầu riêng, chọn một chuẩn rồi ghi rõ trong bản vẽ và hồ sơ nghiệm thu để mọi đội thi công về sau dùng chung.

Khác biệt giữa A và B không làm mạng nhanh hoặc chậm hơn. Rủi ro nằm ở việc trộn lẫn: một dây bấm A một đầu và B một đầu sẽ trở thành dây chéo ngoài ý muốn. Với công trình có cả mạng đồng lẫn mạng quang, nên chốt chuẩn dây đồng ngay từ lúc lập bản vẽ, như quy trình trong bài lắp đặt mạng cáp quang văn phòng.

Thứ tự màu dây từ chân 1 đến chân 8 là gì?

Bảng dưới là thứ tự màu lõi từ chân 1 đến chân 8 của hai chuẩn. Chân được đánh số khi nhìn đầu RJ45 từ phía cáp đi vào, ngàm khóa (clip) hướng xuống: chân 1 nằm bên trái, chân 8 nằm bên phải.

Sơ đồ đấu nối T568B nhìn từ phía cáp đi vào, ngàm khóa hướng xuống, từ trái sang phải:

[1 trắng-cam] [2 cam] [3 trắng-xanh lá] [4 xanh dương] [5 trắng-xanh dương] [6 xanh lá] [7 trắng-nâu] [8 nâu]

Cách nhớ nhanh: cặp xanh dương và cặp nâu không đổi, chỉ có cam và xanh lá hoán đổi. Chiều đánh số chân quyết định cả mối bấm, nên mở tờ hướng dẫn của đầu RJ45 đang dùng để xác nhận chiều đặt đầu nối, vì cách cầm và nhìn khác nhau sẽ cho kết quả đảo trái phải.

Các bước bấm đầu mạng RJ45 chuẩn gồm những gì?

Quy trình gồm bảy bước: tuốt vỏ, tháo xoắn tối thiểu, xếp đúng thứ tự màu, cắt đều, luồn vào đầu RJ45, bấm bằng kìm và kiểm tra. Làm lần lượt, mỗi bước một việc, và không tiến sang bước sau khi bước trước chưa đạt.

Bước 1: Tuốt vỏ cáp

Tuốt lớp vỏ ngoài đủ để lộ bốn cặp xoắn, theo chiều dài ghi trong tờ hướng dẫn của đầu nối. Tuyệt đối không để lưỡi tuốt chạm vào lớp cách điện của lõi. Tiêu chuẩn yêu cầu chỉ bóc vỏ đúng mức cần thiết để đấu cáp; bóc dư thì đoạn lõi không được che chắn bị dài, nhiễu xuyên âm tăng.

Bước 2: Tháo xoắn tối thiểu

Chỉ tháo xoắn đoạn cần thiết để xếp lõi. Theo ANSI/TIA-568-C.0 được Fluke dẫn lại, với cáp Cat5e trở lên, phần xoắn của từng cặp phải được giữ trong phạm vi 13 mm kể từ điểm đấu; Fluke khuyên với Cat6 nên cố gắng không tháo xoắn thừa. Tháo xoắn càng dài thì nhiễu xuyên âm giữa các cặp càng tăng.

Cảnh báo dễ sai: nhiều loại cáp Cat6 UTP có thanh chữ thập (spline) ngăn các cặp ở giữa. Cắt gọn thanh này sát mép vỏ, không làm xước lõi, nếu không 8 lõi khó xếp phẳng và khó vào hết đầu nối; mức cắt cụ thể theo tờ hướng dẫn của đầu RJ45 đang dùng.

Bước 3: Xếp đúng thứ tự màu

Xếp tám lõi theo bảng màu của chuẩn đã chọn, miết bằng ngón tay cho các lõi song song, sát nhau, không chồng chéo. Đây là bước lỗi nhiều nhất: người mới hay nhầm giữa “trắng-cam” và “cam”, hoặc xếp ngược trái phải. Đặt đầu RJ45 cạnh lõi và đối chiếu bảng một lần nữa trước khi cắt.

Bước 4: Cắt đều đầu lõi

Cắt thẳng cả tám lõi bằng một nhát để đầu lõi bằng nhau. Chiều dài lõi còn lại tính từ mép vỏ phụ thuộc thiết kế đầu nối, đặc biệt với đầu Cat6 có thanh định vị (load bar) lồng lõi trước. Đọc tờ hướng dẫn của đầu đang dùng thay vì cắt theo thói quen; mục tiêu là khi lõi chạm đáy thì phần vỏ cáp vẫn nằm trong vùng kẹp của đầu nối.

Bước 5: Luồn lõi vào đầu RJ45

Cầm đầu RJ45 ngàm khóa hướng xuống, đẩy tám lõi vào đều tay cho đến khi chạm đáy. Nhìn qua phần nhựa trong để xác nhận từng lõi nằm đúng rãnh và đầu lõi chạm đến cuối. Nếu thấy lõi nào chưa tới đáy, rút ra làm lại ngay, vì bấm xong thì không sửa được.

Bước 6: Bấm bằng kìm

Đặt đầu RJ45 vào khuôn của kìm bấm mạng và bóp dứt khoát một lần đến khi kìm không bóp thêm được. Ngạnh đồng sẽ xuyên qua lớp cách điện vào lõi, đồng thời kẹp giữ vỏ cáp. Bấm lại lần hai trên cùng một đầu có thể làm méo chấu; nghi ngờ thì cắt bỏ, bấm đầu mới.

Với tuyến cần chống nhiễu, bước này kèm theo việc nối lớp bện hoặc dây thoát vào vỏ kim loại của đầu RJ45 chống nhiễu, theo hướng dẫn của hãng đầu nối. Các hạng cáp chống nhiễu và cách nối đất được giải thích trong bài cáp mạng chống nhiễu SFTP.

Bước 7: Kiểm tra bằng mắt rồi bấm đầu thứ hai

Nhìn qua phần nhựa trong: tám chấu đồng phải lún đều, không chấu nào hở hoặc lệch. Kéo nhẹ dây để chắc chắn không tuột. Sau đó bấm đầu còn lại theo cùng một chuẩn rồi chuyển sang test.

Cáp thẳng và cáp chéo bấm khác nhau thế nào?

Cáp thẳng dùng cùng một chuẩn ở hai đầu, còn cáp chéo bấm T568A ở một đầu và T568B ở đầu kia. Cáp thẳng dùng cho hầu hết kết nối hiện nay; cáp chéo chỉ còn cần khi nối hai thiết bị cùng loại, đời cũ, không có tính năng tự nhận cổng.

Cáp bấm T568A một đầu và T568B một đầu hoạt động như cáp chéo cho 10BASE-T và 100BASE-TX, vì cặp phát ở chân 1, 2 và cặp thu ở chân 3, 6 được đổi chỗ. Theo hướng dẫn cấu hình Auto-MDIX của Cisco cho dòng switch Catalyst, khi Auto-MDIX bật và tốc độ, duplex để chế độ auto, cổng tự nhận kiểu cáp thẳng hay chéo nên dùng loại nào cũng được. Thiết bị công nghiệp hoặc đời cũ có thể không có tính năng này, nên kiểm tra datasheet trước khi bỏ cáp chéo.

Đầu RJ45 cho cáp đặc và cáp mềm có giống nhau không?

Không giống nhau. Cáp đặc (solid) đi cố định trong tường, máng, tới patch panel và ổ cắm; cáp mềm (stranded) dùng làm dây nhảy tới thiết bị. Mỗi loại đầu RJ45 được thiết kế cho một kiểu lõi, và dùng nhầm loại cho kết nối chập chờn dù mới bấm xong vẫn lên đèn.

Theo mô tả cấu tạo đầu modular 8P8C, mỗi chấu của đầu cho lõi đặc thường có ba ngạnh hơi xòe để ôm lấy sợi đồng đơn, còn chấu của đầu cho lõi mềm có ngạnh nhọn đâm xuyên lớp cách điện để chạm nhiều sợi nhỏ cùng lúc. Với dây nhảy tự bấm tại công trình, kiểm tra hộp đầu RJ45 có ghi rõ dùng cho lõi đặc, lõi mềm hay dùng được cả hai. TCNET cung cấp đầu mạng RJ45 Dintek và nhiều dòng khác để chọn theo kiểu cáp.

Làm sao kiểm tra dây sau khi bấm?

Dùng tester cáp mạng: cắm hai đầu dây vào hai cổng của tester, đèn báo phải sáng tuần tự từ 1 đến 8 ở cả hai bên. Cắm dây vào thiết bị thấy đèn Link sáng chưa phải bằng chứng dây đạt, vì chỉ báo có tín hiệu trên một số cặp.

Lý do cụ thể: 100BASE-TX chỉ dùng chân 1, 2, 3 và 6, trong khi 1000BASE-T dùng cả bốn cặp. Nhiều chip Ethernet có tính năng hạ tốc (link downshift, mô tả trong datasheet chip DP83867 của Texas Instruments): khi chỉ có hai cặp thông, chip tự chuyển về 100 Mb/s. Vì vậy dây hỏng ở chân 4, 5, 7, 8 vẫn có thể lên link ở 100 Mb/s và trông như bình thường. Vì vậy nghiệm thu phải kiểm cả tám dây bằng tester và đối chiếu tốc độ link thực tế. Một thiết bị kiểm tra cáp mạng Noyafa đủ cho việc kiểm tra thông mạch và thứ tự lõi ngay tại chỗ.

• Ngưỡng đạt tại chỗ: đủ tám dây thông, đúng thứ tự cho chuẩn đã chọn, không báo hở, chập hay đảo.
• Đảo cặp (split pair): tester LED cơ bản không phát hiện được, vì từng lõi vẫn nối đúng chân ở hai đầu. Fluke nêu lỗi này gây nhiễu xuyên âm đáng kể; muốn phát hiện cần máy đo có chức năng đo nhiễu xuyên âm. Nếu bấm đúng bảng màu ở bước 3 thì khả năng gặp lỗi này rất thấp.
• Chiều dài: theo Fluke Networks, ANSI/TIA-568 giới hạn phần cáp cố định 90 m, tổng kênh gồm dây nhảy 100 m.
• Tốc độ link: cắm vào switch, đèn tốc độ phải khớp tốc độ danh định của cáp và cổng.

Lỗi thường gặp khi bấm đầu RJ45 và cách khắc phục tại chỗ

Các lỗi bấm thường gặp đều khắc phục được ngay tại chỗ bằng cách cắt đầu hỏng và bấm lại, vì đầu RJ45 không sửa được sau khi đã bấm. Bảng dưới liệt kê lỗi, biểu hiện và cách xử lý.

Checklist nghiệm thu một sợi dây vừa bấm

Trước khi ký nhận một dây, đối chiếu đủ sáu điểm: chuẩn màu thống nhất, đầu đúng loại lõi, tám chấu lún đều, vỏ cáp được kẹp, tester đạt cả hai chiều và tốc độ link đúng danh định.

• Cùng một chuẩn T568A hoặc T568B ở hai đầu và ghi lại trong hồ sơ.
• Đầu RJ45 đúng loại lõi và đúng hạng cáp.
• Nhìn qua phần nhựa: tám chấu đồng lún đều, không hở.
• Kéo nhẹ dây: không tuột khỏi đầu nối.
• Tester đạt: tám dây thông, đúng thứ tự, không hở, chập hay đảo.
• Gắn nhãn hai đầu dây, ghi nguồn và đích để bảo trì sau này không phải dò lại.

Dây nhảy bấm xong thường đi vào patch panel đồng trong tủ rack, cạnh hộp phối quang. Cách đấu phía quang nằm trong bài hướng dẫn đấu nối ODF.

Câu hỏi thường gặp

Cat5e và Cat6 có bấm đầu RJ45 giống nhau không?

Thứ tự màu và các bước bấm giống nhau cho cả hai hạng cáp. Điểm khác nằm ở chi tiết: cáp Cat6 UTP thường có thanh chữ thập ở giữa cần cắt gọn, và đầu nối nên là loại thiết kế cho Cat6. Chọn hạng cáp phù hợp tuyến, xem bài Cat5e, Cat6 và Cat6A cho văn phòng.

Bấm sai chuẩn có làm hỏng thiết bị không?

Không làm hỏng thiết bị. Cả hai chuẩn đều dùng cặp truyền và nhận ở các chân 1, 2, 3, 6, chỉ khác màu. Rủi ro là dây không hoạt động hoặc hoạt động không ổn định nếu hai đầu bấm khác chuẩn mà thiết bị không có Auto-MDIX.

Có nên dùng đầu RJ45 có chụp boot không?

Nên dùng ở những vị trí dây hay bị kéo hoặc gập. Chụp boot bảo vệ điểm nối giữa vỏ cáp và đầu RJ45 khỏi gãy gập, nhưng phải luồn boot vào cáp trước khi bấm, vì sau khi bấm xong không lắp được nữa.

Dây bấm xong test không lên đèn thì kiểm tra gì đầu tiên?

Kiểm tra theo thứ tự: đầu RJ45 đã cắm đúng cổng tester chưa, tester còn pin không, rồi mới nhìn tới mối bấm. Đèn nào không sáng cho biết lõi nào hở; đối chiếu chân đó với bảng màu để xác định lỗi ở đầu nào.

Đầu RJ45 đã bấm hỏng có tháo ra bấm lại được không?

Không. Ngạnh đồng đã xuyên vào lõi và không tháo ra sạch được. Cắt bỏ đoạn đầu cáp có đầu hỏng, tuốt lại và bấm đầu mới; vì vậy cắt cáp dư ra một đoạn là mẹo thực địa giúp tránh thiếu dây khi phải bấm lại.

Cần tư vấn chọn cáp, đầu RJ45 hoặc dụng cụ bấm dây cho dự án? Liên hệ TCNET qua hotline/Zalo 028.6285.0999 hoặc email duan@mangthanhcong.vn.