English
Trang chủKiến thức kỹ thuật
Chọn ODF ngoài trời theo chuẩn IP: chống nước, chống bụi đúng cấp
Chọn ODF ngoài trời theo chuẩn IP nghĩa là đọc đúng hai chữ số sau chữ IP trong datasheet: số đầu (0–6) là mức chống bụi, số sau (0–9) là mức chống nước theo IEC 60529, và với hộp treo trụ phơi mưa trực tiếp nên chọn mức chống bụi 6 cùng mức chống tia nước 5 hoặc 6. Điều kiện quan trọng nhất là cấp IP chỉ giữ được khi lắp đúng: lỗ luồn cáp bịt kín, gioăng nắp còn đàn hồi. Bài viết dành cho nhà thầu và kỹ thuật viên FTTH đang chọn hộp phối quang cho vị trí ngoài trời, gồm cách đọc mã IP, những gì IP không bảo vệ, chọn loại hộp, dung lượng, quy trình lắp và lỗi hay gặp.
Vì sao ODF ngoài trời phải khác ODF trong nhà?
ODF ngoài trời phải có vỏ kín, gioăng tại nắp và lỗ luồn cáp, vật liệu chịu nắng mưa lâu năm, vì bên trong chứa mối hàn và connector rất nhạy với ẩm và bụi. ODF trong nhà không có các lớp bảo vệ này, đặt ra ngoài trời thì nước và bụi lọt vào theo thời gian, làm tăng suy hao hoặc hỏng mối hàn.
Khác biệt không chỉ nằm ở vỏ hộp. Cáp đi ngoài trời cũng có cấu trúc khác cáp trong nhà, nên chọn hộp và chọn cáp cho cùng một vị trí cần đi cùng nhau. Bài so sánh cáp quang trong nhà và cáp quang ngoài trời giải thích phần cáp, còn phần dưới đây tập trung vào hộp phối quang.
Trong thực tế FTTH, hộp ngoài trời thường gặp nhất là loại treo trên trụ điện, trụ viễn thông hoặc tường ngoài công trình, nằm ở điểm rẽ nhánh hoặc điểm chia thuê bao.
Chọn ODF ngoài trời theo chuẩn IP: mỗi chữ số có ý nghĩa gì?
Mã IP (Ingress Protection) theo IEC 60529 gồm hai chữ số: chữ số đầu từ 0 đến 6 chỉ mức chống vật rắn và bụi, chữ số sau từ 0 đến 9 chỉ mức chống nước. Hai chữ số được thử bằng hai bộ phép thử riêng, nên phải đọc từng chữ số, không đọc gộp thành một con số “càng cao càng tốt”.
| Chữ số | Ý nghĩa theo IEC 60529 | Phép thử |
|---|---|---|
| Số đầu 5 | Chống bụi: bụi có thể lọt vào nhưng không đủ để ảnh hưởng hoạt động | Buồng bụi |
| Số đầu 6 | Kín bụi: không cho bụi lọt vào | Buồng bụi |
| Số sau 5 | Chống tia nước từ mọi hướng | Vòi phun 6,3 mm |
| Số sau 6 | Chống tia nước mạnh từ mọi hướng | Vòi phun 12,5 mm |
| Số sau 7 | Chống ngâm nước tạm thời | Ngâm sâu từ 0,15 m đến 1 m |
| Số sau 8 | Chống ngâm nước liên tục | Điều kiện do nhà sản xuất và người dùng thỏa thuận |
Theo bảng tóm tắt IEC 60529 do hãng vỏ tủ Hammond công bố, phép thử số 5 dùng lưu lượng 12,5 lít/phút, phép thử số 6 dùng 100 lít/phút. Vì phép thử phun tia (5, 6) và ngâm (7, 8) khác nhau, một hộp ghi IP67 chưa chắc đã được thử phun tia mạnh; vị trí vừa có mưa tạt vừa có nguy cơ ngập nên yêu cầu nhà cung cấp ghi rõ cả hai cấp, ví dụ IP66/IP67.
Chuẩn IP không bảo vệ ODF khỏi những gì?
Chuẩn IP chỉ đánh giá khả năng ngăn bụi và nước lọt vào. Chính IEC 60529 ghi rõ các yếu tố như va đập cơ học, ăn mòn, nấm mốc, côn trùng, bức xạ mặt trời, đóng băng và hơi ẩm do ngưng tụ không thuộc phạm vi mã IP mà do tiêu chuẩn sản phẩm riêng quy định.
Với hộp phối quang treo ngoài trời ở Việt Nam, hai yếu tố ngoài phạm vi IP đáng quan tâm nhất là:
- Nắng (tia UV): vỏ nhựa không được bổ sung chất chống UV dễ giòn, nứt sau vài mùa nắng, và khi vỏ nứt thì cấp IP ban đầu không còn ý nghĩa. Cần hỏi nhà cung cấp về vật liệu vỏ và khả năng chống UV, vì mã IP không nói điều này.
- Ngưng tụ hơi ẩm: hộp kín vẫn có thể đọng nước bên trong khi nhiệt độ ngày đêm chênh lệch. Đây cũng là lý do không nên để nắp hở lâu khi trời ẩm trong lúc thi công.
Nói ngắn gọn, mã IP là điều kiện cần, chưa phải điều kiện đủ để một ODF bền ngoài trời.
Có những loại ODF ngoài trời nào?
Ba nhóm phổ biến là hộp ODF treo trụ ngoài trời dung lượng lớn, hộp phối quang nhựa ngoài trời dung lượng nhỏ cho điểm chia thuê bao FTTH, và tủ ODF ngoài trời đặt tại điểm tập trung nhiều sợi. Mỗi nhóm hợp với một vị trí và một mức dung lượng khác nhau trên tuyến.
- Hộp treo trụ, treo tường: nhóm odf treo trụ ngoài trời dùng cho điểm rẽ nhánh dọc tuyến hoặc đầu vào công trình, lắp và bảo trì tại chỗ.
- Hộp nhựa dung lượng nhỏ: đặt gần khách hàng ở cuối tuyến FTTH. Ví dụ điển hình là hộp phối quang ngoài trời nhựa ftth loại 12FO.
- Tủ đặt tại điểm tập trung: khi số sợi vượt sức chứa của hộp treo trụ, dùng tủ odf ngoài trời occ. Bài này tập trung vào hộp, phần tủ có tiêu chí chọn riêng.
Khi so sánh giữa các mã trong cùng nhóm, đặt cạnh nhau ba thông số: cấp IP ghi trong datasheet, vật liệu vỏ, số lỗ luồn cáp và kích thước cáp mà lỗ đó nhận được.
Chọn dung lượng và vị trí lắp ODF ngoài trời như thế nào?
Dung lượng ODF ngoài trời tính bằng số sợi cần kết cuối tại điểm đó cộng phần dự phòng mở rộng, còn vị trí lắp nên cao ráo, tránh chỗ trũng và tránh nơi xe cộ dễ va chạm. Chọn hộp vừa khít số sợi hiện tại thường dẫn đến phải thay hộp khi khu vực có thêm thuê bao.
Nguyên tắc tính số core, kèm ví dụ từ 8FO đến 48FO, có trong bài chọn ODF theo số core: 8FO, 12FO, 24FO, 48FO. Với điểm trung chuyển trên trụ cần khoảng hai chục sợi, nhóm hộp phối quang ngoài trời chuẩn 24fo thường là điểm khởi đầu hợp lý.
Về vị trí, một số lưu ý thực tế:
- Không đặt ở chỗ nước đọng khi mưa lớn hoặc dưới máng xối.
- Ưu tiên phía ít nắng chiếu trực tiếp cả ngày nếu trụ cho phép chọn hướng.
- Đủ cao để tránh va chạm nhưng vẫn tiếp cận được bằng thang khi bảo trì.
Quy trình lắp ODF ngoài trời để giữ đúng cấp IP gồm những bước nào?
Quy trình gồm 6 bước: khảo sát vị trí, cố định hộp, luồn cáp qua đúng lỗ thiết kế, bịt kín lỗ luồn bằng gioăng hoặc vật tư đi kèm, hàn và đấu nối bên trong, đóng nắp và kiểm tra lại gioăng. Bước bịt lỗ luồn cáp là bước quyết định hộp có giữ được cấp IP ghi trên datasheet hay không.
- Khảo sát vị trí: tránh chỗ trũng, chỗ va chạm, chọn hướng ít nắng nếu được.
- Cố định hộp vào trụ hoặc tường bằng bộ gá và bulong theo hướng dẫn của nhà sản xuất, hộp không được xoay khi có gió.
- Luồn cáp qua đúng lỗ thiết kế sẵn. Không khoan thêm lỗ trên vỏ.
- Bịt kín lỗ luồn bằng gioăng hoặc vật tư bịt kín đi kèm hộp, lỗ chưa dùng giữ nguyên nút bịt.
- Hàn, xếp mối hàn vào khay, đấu connector vào adapter theo sơ đồ tuyến.
- Đóng nắp đúng vị trí, kiểm tra gioăng không bị kẹp sợi hoặc dây buộc.
Với cáp treo đi vào hộp từ trên cao, nên để cáp võng xuống thành vòng thoát nước trước khi vào lỗ luồn. Tài liệu lắp đặt cáp ADSS của hãng Sterlite khuyến nghị vòng thoát nước (drip loop) hướng xuống và sâu tối thiểu 12 inch (khoảng 30 cm) tại điểm néo, để nước chảy theo cáp rơi xuống thay vì chảy vào hộp. Các bước đấu nối chi tiết bên trong hộp có trong bài hướng dẫn lắp đặt hộp phối quang ODF từ A-Z.
Lỗi thi công nào làm ODF ngoài trời mất khả năng chống nước?
Bốn lỗi phổ biến là không bịt kín lỗ luồn cáp, đóng nắp kẹp sợi hoặc dây thừa vào khe gioăng, lắp hộp ở chỗ trũng và không kiểm tra gioăng sau mỗi lần bảo trì. Cả bốn lỗi đều khiến hộp đạt chuẩn IP trên giấy nhưng không kín ngoài thực tế.
| Lỗi thường gặp | Hậu quả | Cách khắc phục |
|---|---|---|
| Không bịt kín lỗ luồn cáp | Nước mưa chảy theo cáp vào trong, làm ẩm mối hàn | Bịt bằng gioăng hoặc vật tư đi kèm ngay sau khi luồn, tạo vòng thoát nước cho cáp |
| Nắp kẹp sợi hoặc dây buộc | Gioăng hở một phần, mất cấp chống nước | Xếp gọn sợi dư trong khay trước khi đóng nắp |
| Lắp ở chỗ trũng | Hộp bị ngập khi mưa lớn, vượt quá điều kiện thử của mã IP | Khảo sát địa hình, chọn vị trí cao ráo |
| Không kiểm tra gioăng khi bảo trì | Gioăng chai cứng theo thời gian mà không phát hiện | Đưa kiểm tra gioăng vào checklist bảo trì, thay khi nứt hoặc mất đàn hồi |
| Khoan thêm lỗ trên vỏ | Phá cấp IP của hộp ngay khi lắp | Chọn hộp có đủ số lỗ luồn cho số cáp dự kiến |
Kinh nghiệm kiểm tra chất lượng vỏ hộp trước khi đặt hàng số lượng lớn
Trước khi đặt hàng số lượng lớn, nên yêu cầu mẫu thực tế, đối chiếu cấp IP ghi trên datasheet với ghi trên vỏ, kiểm tra độ đàn hồi của gioăng và hỏi vật liệu vỏ có chống UV hay không. Mã IP trên datasheet chỉ phản ánh tình trạng hộp lúc xuất xưởng, còn gioăng và vỏ quyết định hộp giữ được cấp đó bao lâu.
Một số điểm kiểm tra bằng tay ngay trên mẫu:
- Nắp đóng có đều tay và khít ở cả bốn cạnh không.
- Gioăng ấn xuống có đàn hồi trở lại không.
- Lỗ luồn cáp có gioăng hoặc nút bịt kèm theo không, kích thước có khớp đường kính cáp đang dùng không.
- Khay hàn bên trong có đủ chỗ cho số mối hàn tối đa mà hộp công bố.
Với tuyến FTTH đi qua nhiều khu dân cư cần cùng một mã hộp, nên chốt mẫu trước, sau đó yêu cầu các lô sau giống mẫu đã duyệt.
Câu hỏi thường gặp
ODF trong nhà có dùng ngoài trời được không nếu có mái che?
Không nên. Mái che giảm mưa tạt trực tiếp nhưng không ngăn được bụi, hơi ẩm và chênh lệch nhiệt độ ngoài trời. ODF trong nhà không có gioăng và lỗ luồn kín, nên mọi vị trí ngoài nhà vẫn nên dùng hộp ngoài trời chuyên dụng.
ODF ngoài trời cần cấp IP tối thiểu bao nhiêu?
IEC 60529 không quy định cấp tối thiểu cho từng ứng dụng. Với hộp treo trụ phơi mưa trực tiếp, cấp chống bụi 6 và chống tia nước 5 hoặc 6 là mức hợp lý để yêu cầu; vị trí có nguy cơ ngập cần thêm cấp chống ngâm 7. Nên đối chiếu với điều kiện thực tế và datasheet của nhà sản xuất.
Hộp dung lượng lớn có cấp IP khác hộp nhỏ không?
Không có quy tắc chung, cấp IP phụ thuộc thiết kế từng mã hộp. Khi chọn các dòng lớn như hộp phối quang ngoài trời chuẩn 96fo, vẫn cần đọc cấp IP của đúng mã đó trong datasheet.
Có cần đo kiểm sau khi lắp ODF ngoài trời không?
Có. Sau khi hàn và đóng hộp, đo suy hao từng sợi trước khi đưa vào vận hành. Theo tổng hợp của Fluke Networks từ TIA-568, mỗi mối hàn tối đa 0,3 dB và mỗi cặp connector tối đa 0,75 dB; vượt các mức này cần mở hộp kiểm tra trước khi bàn giao.
Cần tư vấn chọn ODF ngoài trời theo chuẩn IP và dung lượng phù hợp vị trí lắp, liên hệ TCNET qua hotline 028.6285.0999 hoặc email duan@mangthanhcong.vn.
